Kısa cevap: Hakemli bir derginin yayın etiği politikası; yazarlık ölçütlerini, çıkar çatışması beyanını, intihal kontrolünü, hakem gizliliğini, düzeltme ve geri çekme kurallarını yazılı olarak açıklamalıdır. Bu kuralları sitede yayımlamak yetmez, uygulamayı kayıt altına almak da gerekir.
Uluslararası başvuru kaynağı olarak en sık COPE'nin temel uygulamaları kullanılır. Türkçe kaynaklar için ULAKBİM'in TR Dizin sayfasına bakabilirsiniz. Bu yazı hukuki danışmanlık değildir ve yayın politikanızı kendi kurulunuzla belirlemelisiniz.
Politikanızda bulunması gereken başlıklar
Yazarlık
Kim yazar sayılır, katkılar nasıl belirtilir, başvuru sonrası yazar değişikliği nasıl yapılır? Hediye veya hayalet yazarlığın kabul edilmediğini açıkça yazın.
Çıkar çatışması
Yazar, hakem ve editörden beyan isteyin. Editörün kendi makalesi derginize gelirse değerlendirmeyi kimin yürüteceğini belirleyin. Bu durumun kuralı önceden yazılmamışsa, ilk örnekte güven sorunu doğar.
İntihal ve özgünlük
Benzerlik raporunun nasıl değerlendirileceğini tanımlayın. Benzerlik oranı tek başına karar vermez; metodoloji kısmındaki benzerlik ile kopyalanmış bulgular aynı değildir, bu nedenle raporu mutlaka bir editör yorumlamalıdır. Tekrar yayını ve dilimleme yayınını da ayrı başlık olarak ele alın.
Hakem etiği
Hakemler makaleyi gizli tutmalı, yayımlanmamış içeriği kullanmamalı ve çıkar çatışmasını bildirmelidir. Hakemlik modelini ve hakem sayısını sitede belirtin. DOAJ, her makalenin en az iki bağımsız hakem tarafından değerlendirilmesini bekler; sanat ve beşeri bilimlerde iki editörle değerlendirmeyi de kabul eder.
Araştırma etiği
İnsan ve hayvan çalışmalarında etik kurul onayı, gerekirse bilgilendirilmiş onam isteyin. Hangi belgelerin başvuru aşamasında isteneceğini baştan yazın.
Düzeltme ve geri çekme
Hatalar her dergide olur; önemli olan görünür biçimde düzeltmektir. Düzeltme ve geri çekme bildiriminin makaleye bağlı kalacağını, makalenin izsiz silinmeyeceğini belirtin. DOI kaydı varsa üst veriyi de güncelleyin; Crossref üyelerinden üst verinin doğru ve güncel tutulması beklenir.
Yapay zekâ kullanımı
Yazar ve hakemler için yapay zekâ araçlarının kullanımını düzenleyin. Yapay zekânın yazar olamayacağını ve kullanımın nasıl beyan edileceğini yazın. Hakemlerin gizli makaleleri açık araçlara yüklememesi gerektiğini de ekleyin.
Ücretler ve finansman
Ücretleri ve varsa muafiyetleri açıkça yazın. Ücret ödemenin kabul kararını etkilemediğini belirtin.
Kaynak gösterme ve atıf kuralları
Dergi tek bir kaynak gösterme stilini seçip şablonla desteklemelidir. Atıf manipülasyonu da etik sorundur: Editör veya hakemin gerekçesiz atıf talep etmesi kabul edilmemelidir. Etki faktörü ve atıf sayıları yalnızca ilgili kurumlar tarafından yayımlandığında duyurulmalıdır; doğrulanamayan metrikleri sitede kullanmayın.
Yazılı kuralı uygulamaya dönüştürmek
Politika, işleyişe yansımıyorsa kâğıt üstünde kalır. Şunları kurun:
- Başvuru sırasında beyan ve onay adımları
- Kimin hangi makaleyi görebileceğini belirleyen rol ve yetkiler
- Kararların ve durum değişikliklerinin kayıtlı geçmişi
- Çıkar çatışması durumunda görevin devredilebilmesi
Dijider'de editoryal iş akışları içinde işlemler makale geçmişinde tutulur ve görevler gerektiğinde başka kullanıcıya devredilir. Tasarım önerileri için denetlenebilir hakemlik yazımızı okuyun.
Standartlara uyum: Teknik taraf
Etik ile teknik standartlar birlikte düşünülmelidir. Kalıcı tanımlayıcı, doğru üst veri ve erişilebilir arşiv olmadan iyi bir politika okura ulaşmaz. Üst veri mimarisi yazısı bu konuyu ayrıntılandırıyor. Yeni dergi kuruyorsanız dergi kurma rehberi sırayı gösterir.
Sık sorulan sorular
Derginin COPE üyesi olması şart mı?
Üyelik zorunlu değildir, ancak COPE kaynaklarını izlemek yaygın bir uygulamadır. Üye değilseniz siteye COPE üyesi gibi görünecek bir logo koymayın.
Benzerlik oranı kaç olmalı?
Evrensel bir eşik yoktur. Bazı dergiler kendi sınırını belirler, ancak sayı tek başına karar vermemelidir. Benzerliğin nerede ve nasıl oluştuğuna bakılmalıdır.
Yayımlanmış makale silinebilir mi?
İlke olarak silinmez, geri çekilir ve bildirimle işaretlenir. Hukuki zorunluluk gibi istisnai durumlar için kurulunuzun ve hukuk danışmanınızın görüşünü alın.
Kaynaklar ve editoryal kanıtlar
İnceleyen: Dijider Yayın Kurulu